همراه سپاهى كه عازم حمله به شام بود و يا اخبارى كه راويان از رسول خدا ( ص ) و اميرالمؤمنين ( ع ) دربارهء كشته شدن سيدالشهداء در آن سرزمين و قتلگاه آن حضرت نقل كرده‌اند ! كربلا در غرب نهر فرات و در كنارهء دشت ، در وسط منطقهء رسوبى معروف به سرزمين سواد ، واقع است . در شمال غربى آن شهر انبار ، در شرق آن شهر باستانى بابل ، در غرب آن صحراى غربى ، در جنوب غربى آن شهر حيره ، پايتخت منذريها قرار دارد . كربلا در مرزهاى صحرا واقع است و بدويان حجاز و شام براى تأمين آذوقه به آنجا روى مىآوردند . تا چندى پيش وضعيتش همين بوده است . از آنجا تا العين فاصلهء چندانى نيست ؛ و العين واحه‌اى است پر درخت و پر آب و شهر العين يكى از شهرهاى مهم در منطقهء صحرا بوده است . . . . « 1 » « حائر سرزمينى داشت گسترده كه در جهات شمال ، غرب و جنوب به رشته تپه‌ها و صخره‌هاى پيوسته به هم منتهى مىگشت . مدخل شرقى آن يعنى آنجايى كه امروزه زائران به زيارت بارگاه حضرت عباس مىروند ، در نظر بيننده به صورت يك نيمدايره جلوه‌گر بود . » « 2 » سيد هبة الدين شهرستانى گويد كه كاوشگران در اعماق زمين خانه‌هاى پيرامون قبر امام حسين ( ع ) به آثارى دست يافته‌اند كه نشان دهندهء ارتفاع آن در جهات شمال و غرب در قديم است . و در سوى شرق آن جز خاك سست و نرم به چيزى دست نيافته‌اند . اين امر نشان مىدهد كه اين سرزمين در دوران نخست خود از سوى شرق گود و از سوى شمال و غرب به صورت هلالى بلند بوده است ؛ و فرزند حضرت زهرا ( س ) در اين هلال به محاصره درآمده است . « 3 »

--> ( 1 ) - ر . ك . تاريخ مرقد الحسين والعباس ، ص 18 . ( 2 ) - ر . ك . همان ، ص 28 ، به نقل از نهضت الحسين ، ص 80 . ( 3 ) - ر . ك : نهضة الحسين ( ع ) ، ص 90 . شهرستانى گويد : مؤيد اين مطلب روايتى است كه ابن قولويه در كامل الزيارات و شيخ او كلينى در كافى و مجلسى در مزار بحار ، از امام صادق روايت كرده‌اند : « زايران حسينى ( ع ) در نهر فرات غسل مىكنند و از سوى شرق به قبر شريف وارد مىشوند . »